Ορμόνες μητρικού γάλακτος και παιδική παχυσαρκία

Ορμόνες μητρικού γάλακτος και παιδική παχυσαρκία

Η παιδική παχυσαρκία είναι μια από τις πιο σοβαρές προκλήσεις για τη δημόσια υγεία στον 21ου αιώνα. Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο και δείχνει μια ανησυχητική αύξηση τόσο σε συχνότητα όσο και σοβαρότητα στις πλούσιες αλλά και στις λιγότερο προνομιούχες κοινωνικές ομάδες σε όλο τον κόσμο και ως εκ τούτου θεωρείται παγκόσμια επιδημία (1,2). Το 2010, εκτιμήθηκε  ότι ο αριθμός των υπέρβαρων παιδιών ηλικίας κάτω των πέντε ετών, είναι πάνω από 42 εκατομμύρια σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι μια σοβαρή αυξανόμενη απειλή για την υγεία των παιδιών μας. Τα σημερινά παιδιά αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας που κάποτε θεωρούνταν κυρίως προβλήματα της ενήλικης ζωής, όπως αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, αυξημένη αρτηριακή πίεση και διαβήτη τύπου 2 (1). Όταν αυτές οι παθολογικές καταστάσεις αρχίσουν στην παιδική ηλικία, μπορούν να επιμείνουν στην ενήλικο ζωή και να επηρεάσουν αρνητικά και διά βίου την υγεία (3,5).

Η παιδική παχυσαρκία οδηγεί συχνά στην ενήλικη παχυσαρκία, η οποία προκαλεί σοβαρές βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες δυσμενείς επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής, ακόμα και πρόωρο θάνατο. Επίσης, σημαντική είναι η οικονομική επιβάρυνση λόγω της απώλειας παραγωγικότητας και του κόστους που συνεπάγεται για την φροντίδα υγείας και τα συστήματα κοινωνικής υποστήριξης. Είναι επομένως πολύ σημαντικό να αναπτυχθεί και να εφαρμοστεί μια αποτελεσματική θεραπευτική παρέμβαση για τα παχύσαρκα παιδιά. Η αποτελεσματικότητα,  όμως, των διαθέσιμων στρατηγικών θεραπείας είναι λιγότερο από ικανοποιητική, ενώ το κόστος τείνει να είναι υψηλό (4-6).

Τα καλά νέα είναι ότι ο θηλασμός, ο οποίος έχει πολλά οφέλη για την υγεία των μωρών, συμπεριλαμβανομένων του μειωμένου κινδύνου για λοιμώξεις του αναπνευστικού και ωτίτιδας, μειωμένη πιθανότητα διάρροιας, και χαμηλότερο κίνδυνο για σύνδρομο αιφνιδίου βρεφικού θανάτου (SIDS), συνδέεται επίσης με μειωμένο κίνδυνο παιδικής παχυσαρκίας σε σύγκριση με τη σίτιση με φόρμουλα. Μάλιστα οι πιθανότητες παχυσαρκίας φαίνεται να μειώνονται όσο μεγαλύτερη είναι η  διάρκεια θηλασμού (7).

Η αντίληψη ότι η διατροφή στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάζει την μετέπειτα υγεία, αναπτύχθηκε από το 1960. Τότε πειράματα σε επίμυες διαπίστωσαν ότι η διατροφή δρα πρώιμα μετά την γέννηση και μπορεί να προγραμματίσει το μετέπειτα μέγεθος του σώματος (8). Ακολούθησαν δεκαετίες πειραματικής έρευνας σε ζώα εργαστηρίου αλλά και επιδημιολογικές μελέτες σε ανθρώπους, που έδειξαν ότι υπάρχει μια κρίσιμη περίοδος, ένα παράθυρο, κατά το οποίο η διατροφή στην αρχή της ζωής μπορεί να καθορίσει την υγεία στην συνέχεια, υποστηρίζοντας έτσι την ιδέα του “διατροφικού προγραμματισμού (9-12)

Αρκετοί λόγοι έχουν προταθεί για να εξηγήσουν πώς ο θηλασμός μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για υπέρβαρα παιδιά:

1. Τα βρέφη που θηλάζουν είναι σε θέση να ελέγχουν καλύτερα την ποσότητα του μητρικού γάλακτος που καταναλώνουν, μπορούν να μάθουν να αυτο-ρυθμίζουν την ενεργειακή τους πρόσληψη καλύτερα από τα άλλα βρέφη ( 1-3). Τα βρέφη που σιτίζοντα με φόρμουλα, από την άλλη πλευρά, συνήθως ενθαρρύνονται για να τελειώσουν το  μπουκάλι (11,12).

2. Τα μωρά που θηλάζουν είναι πιο πιθανό να δοκιμάσουν και να αποδεχθούν τα νέα τρόφιμα. Η κατανάλωση μεγάλης ποικιλίας θρεπτικών τροφίμων, όπως φρούτα και λαχανικά, μπορεί να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στη διατήρηση ενός υγειούς σωματικού βάρους στη διάρκεια μιας ζωής. Το μητρικό γάλα περιέχει γεύσεις από τις τροφές που καταναλώνει η μητέρα, έτσι ώστε μια μητέρα που τρώει μια μεγάλη ποικιλία υγιεινών τροφών μπορεί να επηρεάσει τις προτιμήσεις του παιδιού της. Η γεύση της φόρμουλας, σε αντίθεση με το μητρικό γάλα, δεν μεταβάλλεται, πράγμα που σημαίνει ότι ένα βρέφος που δεν θηλάζει δεν εκτίθεται στην ποικιλία των γεύσεων όπως ένα βρέφος που θηλάζει (9,10).

Τα τελευταία χρόνια βρέθηκε ότι η σίτιση με φόρμουλα σε σχέση με το θηλασμό έχει διαφορετικές επιδράσεις στο μεταβολισμό και τις ορμόνες του βρέφους. Τα  δεδομένα που προέκυψαν βοήθησαν σημαντικά στην κατανόηση των αυξητικών παραγόντων, κυτταροκινών και ορμονών του μητρικού γάλακτος. Μερικές από τις ορμόνες που βρίσκονται στο μητρικό γάλα και εμπλέκονται στην ρύθμιση της πρόσληψης τροφής και της ενεργειακού ισοζυγίου, είναι η λεπτίνη, η αντιπονεκτίνη, ο IGF-I, η γκρελίνη και  πρόσφατα ανακαλύφθηκε η ομπεστατίνη και η ρεζιστίνη.

 Η διατροφή του βρέφους έχει ενοχοποιηθεί για την παχυσαρκία στην παιδική ηλικία. Η μεγαλύτερη διάρκεια του θηλασμού φαίνεται να προστατεύει έναντι της παχυσαρκίας. Το ανθρώπινο γάλα είναι ένα σύνθετο βιολογικό υγρό: η λεπτίνη και η γκρελίνη συντίθενται και εκκρίνονται στο μητρικό γάλα από το μαζικό αδένα. Η λεπτίνη και η γκρελίνη έχουν θετική επίδραση στο πρώιμο αίσθημα κορεσμού του βρέφους και μπορούν να επηρεάσουν τη ρύθμιση της ενεργειακής ισορροπίας στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή, προστατεύοντας έτσι κατά της παχυσαρκίας αργότερα (13-18).

 

Μητρικός θηλασμός και παχυσαρκία

Το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία είναι πρωτίστως αποτέλεσμα της υπερβολικής πρόσληψης σε σχέση με την κατανάλωση ενέργειας ( 27). Η αλληλεπίδραση μεταξύ των γενετικών παραγόντων (που καθορίζουν την τάση της αύξησης του σωματικού βάρους) και του τρόπου ζωής  (αυξημένη κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ενέργεια και μειωμένη σωματική δραστηριότητα) είναι βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη της παχυσαρκίας.  Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες προτείνουν ότι η μακροπρόθεσμη υγεία πιθανότατα καθορίζεται κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής και της βρεφικής ηλικίας (27-28).

Πειραματικά μοντέλα και επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι η διατροφή στη βρεφική ηλικία αποτελεί βασικό παράγοντα για την ανάπτυξη της παχυσαρκίας αργότερα στη ζωή, υποστηρίζοντας έτσι την έννοια του «διατροφικού προγραμματισμού» (29). Μια μελέτη ασθενών-μαρτύρων από τους Kramer και συν. ήταν μία από τις πρώτες μελέτες που δείχνουν ότι ο θηλασμός ασκεί προστατευτική επίδραση στην μετέπειτα παχυσαρκία (29). Επειδή δεν είναι ηθικό να γίνουν τυχαιοποιημένες πειραματικές μελέτες που αφορούν το θηλασμό, τα διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται από μελέτες παρατήρησης (30). Οι μελέτες αυτές επιβεβαίωσαν τη σύνδεση μεταξύ του μητρικού θηλασμού και του μειωμένου κινδύνου για παχυσαρκία στη μετέπειτα ζωή (31,32).

Ο μητρικός θηλασμός είναι η καλύτερη στρατηγική για την πρόληψη της παιδικής, εφηβικής  και ενήλικης παχυσαρκίας. Η μείωση αυτή του κινδύνου είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν ο θηλασμός είναι αποκλειστικός για τους πρώτους έξι μήνες της ζωής του βρέφους. Η ευεγερτική επίδραση του μητρικού θηλασμού επεκτείνεται όχι μόνο στην μείωση της παχυσαρκίας αλλά και στην αποφυγή της υπέρτασης, των καρδιαγγειακών νοσημάτων, του σακχαρώδους διαβήτη 2.

 

 

Facebook